Öll höfum við rödd og öll kunnum við að tjá okkur. Hugmyndin um að sumir hópar hafi enga rödd á eigi við nema við séum virkilega að tala um ómálga ungviðið eða fólk sem hefur misst röddina sína eða heilabilun valdi því að fólk hefur algjörlega misst hæfnina til tjá sig munnlega. Manns eigin munnlega tjáning er þó eigi allt heldur þar sem við getum einnig skrifað niður það sem við höfum að tjá okkur, leikið með látbragðsleik og jafnvel teiknað reynslusögur okkar. Þetta síðastnefnda hefur verið notað við að fá yngstu börnin til að tjá sig um hræðilega og ólýsanlega lífsreynslu sem engin okkar ætti á nokkrum tíma í gegnum að ganga. Aftur á móti þegar kemur að því að tjá sig í máli og almennt með tjáningu er í öllum samskiptum einnig nauðsynlegt að hlusta þar sem öll mannleg samskipti eru að minnsta kosti tvíhliða.
Vandamálið við samskipti hópa er oft að háttsett og oft valdamikið fólk hlustar eigi á fólk sem er á einhvern samfélagslegan máta lægra eða verr sett. Hvað varðar að taka á geðrænum vanda fólks innan heilbrigðiskerfisins á Íslandi hefur á undanförnum áratugum orðið sú mikla breytinga að nú er staðfest og viðurkennt að geðrænn vandi fólks verður eigi leystur nema í samstarfi. Má þakka áratuga langri elju notenda geðheilbrigðiskerfisins. Já, það er til of mikils mælst að við þurfum að berjast fyrir öllu og þar með fyrir bótum og bættum heimi þar sem samfélagslegar breytingar eiga sér stöðugt stað og það skal sjá til þess að samfélagslegu breytingarnar verði til góðs. Eins vitum við að ekkert gegnur að berjast á hnefanum þar sem þá gefumst við upp að lokum. Andagiftin er það sem dugar og að endurtaka það sem verið er að koma á framfæri og muna að fólk hlustar eigi alltaf strax, fólk skilur eigi samstundir, sumir vilja engu breyta og þar með ei hlusta á hugmyndir um breytingar og samskipti gætu verið óeðlileg og niðurrífandi í formi upphrópana og rifrilda og þá dregur fólk sig út úr öllum samskiptunum.
Allt tekur tíma og krefst þess að finna rétta tímann til að tjá allt, en þau sem hafa reynslusögur að segja um geðræna kvilla og geðræn veikindi til að miðla til aðila innan geðheilbrigðiskerfisins til þess að geðheilbrigðiskerfið verði bætt, þurfa einnig að hlusta þar sem raunsæi og þolinmæði eru líka vopn sem þarf til að bæta og breyta. Leiðindi og yfirgangur breyta engu heldur eru heilbrigð og uppbyggileg samskipti með ákveðni og einurð eina leiðin til þess að koma sínum sjónarmiðum á framfæri og þarna hefur komið sér vel fyrir höfund þessa pistils að hafa farið á námskeið þar sem umfjöllunin var um að koma sínum málum á framfæri án þess að vera með yfirgang eða láta hinn aðilann fara yfir manns eigin mörk. Þarna nýtti leiðbeinandinn sem fyrrverandi sendiherra reynsluna sína úr utanríkisþjónustunni þar sem nauðsynlegt er að tjá sig skýrt en líka hlusta og að endingu komast að sameiginlegum heilladrjúgum og uppbyggilegum niðurstöðum.
Steinar Almarsson
